بانک ها سود واقعی سپرده های مردم را اعلام می کنند؟

کد خبر: 262454 شنبه 19 تیر 1395 - 18:30
بانک ها سود واقعی سپرده های مردم را اعلام می کنند؟

جواد غیاثی

فصل مجامع عمومی بانکها نزدیک است. بانکها - مثل دیگر شرکتهای تجاری- در مجمع عمومی به سهامداران خود گزارش سود و زیان عملکرد یک ساله را ارائه و در مورد نحوه تقسیم سود حاصله تصمیمگیری میکنند اما گزارشهای امسال بانکها یک تفاوت اساسی با سالهای قبل دارد. بانک مرکزی بانکها را موظف کرده علاوه برصورت حساب سود و زیان - که مورد توجه سهامداران بانک است- صورت عملکرد سپردههای سرمایهگذاری را نیز منتشر کنند. یعنی بانک باید به صورت شفاف گزارش بدهد با پولی که از مردم به عنوان سپرده مدتدار دریافت کرده، چه میزان سود کسب کرده است. به عبارت دیگر، دقیقا مشخص میشود که تفاوت سود علی الحساب اعلامی با سود قطعی محقق شده چقدر است؟ و مابه التفاوتی که بانک باید به خاطر تفاوت سود محقق شده با سود علی الحساب به سپردهگذار پرداخت کند چقدر است. پیش از این بانکها موظف به ارائه این گزارش نبودند و بعضا با اعلام سود قطعی برابر با سود علی الحساب، منافع سپردهگذار به نفع سهامدار منظور میشد. موضوعی که با توجه به رابطه حقوقی وکالت بانک و سپردهگذار و مشاع بودن درآمدهای حاصل از سرمایهگذاری سپردههای مردم، با موازین شرعی هم تطابق نداشت.

 

رابطه بانک و سپردهگذار و لزوم گزارش دهی

برای فهم دقیقتر موضوع باید رابطه سپردهگذار و بانک را در قالب قانون بانکداری بدون ربا بررسی کنیم. مطابق مدل بانکداری بدون ربا بانک وکیل سپردهگذار است. یعنی به نمایندگی از فرد، پول او را سرمایهگذاری میکند و طبق قرارداد حق الوکاله خود را دریافت میکند. البته از آنجا که بانک منابع زیادی را جذب و در پروژههای بسیار زیاد و در قالب عقود مختلف سرمایهگذاری میکند هیچگاه ضرر نمیدهد - مگر در مواقع بحرانهای بزرگ مالی که کل اقتصاد دچار چالش میشود- لذا بانک میتواند با محاسبه و براساس عملکردهای پیشین خود، پرداخت یک سود حداقلی را تضمین کند. این همان سود علی‌الحساب است که بانکها با تضمین پرداخت آن به سپردهگذار، ریسک سپردهگذاری را کاهش داده و به تجهیز آسانتر منابع کمک میکنند.

متاسفانه طی سالهای اخیر با انحرافاتی که اجرای قانون از روح آن داشته، همین سود علی‌الحساب تقریبا همه چیز شده است. در حالی که همه چیز سود علی‌الحساب نیست. در حالت ایده‌آلی بانکداری بدون ربا، بانکها در تعیین سود علی‌الحساب با هم رقابت میکنند یعنی به مردم میگویند که من وکیل بهتری هستم و میتوانم بازگشت سرمایه بیشتری را برای شما تضمین کنم. همچنین آنها در ارائه گزارش از عملکرد قطعی سرمایهگذاری‌ها هم رقابت میکنند. یعنی در پایان دوره - دورههای مالی معمولا یک ساله است- به سپردهگذاران میزان سود محقق شده خود را گزارش داده و مابه‌التفاوت را به سپردهگذاران پرداخت میکنند. هر بانکی که سود محقق شده بیشتری داشته باشد طبیعتا وکیل بهتری بوده و در دوره بعد میتواند منابع بیشتری جذب کند یا به بیان دیگر افراد بیشتری وکالت خود را به این بانک میسپارند. اما متاسفانه در شرایط فعلی بانکها فقط در پرداخت سود علی‌الحساب رقابت میکنند و تعهد چندانی در مورد سود قطعی و پرداخت مابه التفاوت ندارند.

 

انحرافاتی که بانک مرکزی را به واکنش واداشت

دی ماه سال گذشته بود که رئیس کل بانک مرکزی با تندی نسبت به رقابت بانکها برای پرداخت سود علی‌الحساب بیشتر انتقاد کرد. دکتر سیف آن موقع مثال آورد: یکی از بانکها به دلیل رقابتهای کاذب به جای پرداخت 22 هزار میلیارد ریال سود قطعی 33 هزار میلیارد ریال پرداخت کرده است. این در حالی است که بانکها باید یک سود تضمین شده را به عنوان علی‌الحساب پرداخت و بعدا با بررسی سودآوری سرمایهگذاری‌ها، مابقی سود را به سپردهگذار پرداخت کنند. در واقع منحصر شدن رقابت بانکها با پرداخت سود علی الحساب و صفر شدن تفاوت نرخ سود قطعی و علی‌الحساب مشکل جدی شرعی و اقتصادی در نظام پولی کشور ایجاد کرده است. لذا بانک مرکزی، بانکها را موظف کرده در صورتهای مالی خود، گزارش سود سپردههای سرمایهگذاری را اعلام کنند تا تفاوت سود علی‌الحساب و سود قطعی به وضوح پیش چشم سپردهگذاران قرار گیرد.

هفته قبل حجتالاسلام موسویان، عضو کارگروه بانکداری بدون ربا، به گزارش سود و زیان چند بانک اشاره کرد که طی سالهای اخیر سود قطعی را مساوی با سود علی‌الحساب اعلام کردهاند. وی این موضوع را غیرقابل پذیرش خوانده بود. موسویان ضمن غلط خواندن رویه قبلی گزارش‌دهی بانکها در مورد صورتهای مالی جدید گفت: انتشار صورت عملکرد سپردههای سرمایهگذاری برای انطباق با موازین فقهی و شرعی نه فقط یک حسن، بلکه یک ضرورت شرعی است.

 

افشای اطلاعات همراه با قوانین جهانی

اما این موضوع منحصر به قانون بانکداری بدون ربا نیست. پژوهشکده پولی و بانکی اوایل امسال با انتشار گزارشی به تطبیق لزوم گزارش‌دهی بانکها از عملکرد سپردهها با قوانین جهانی گزارش‌دهی پرداخت. این گزارش با اشاره به گسترده شدن چتر گزارشگری مالی (IFRS) در جهان، بسیاری از اصول این گزارش‌دهی را با اصول بانکداری بدون ربا منطبق دانسته و با استفاده از آن یک صورت مالی مکمل برای بانکها تحت عنوان صورت عملکرد سپردههای سرمایهگذاری ارائه کرده است.

 این گزارش تاکید کرده است که انتشار این نوع صورت مالی علاوه براین که سازگار با نقش وکالتی بانک است - همانگونه که وکیل به موکل خود در مورد عملکرد گزارش میدهد- باعث بهبود سطح گزارشگری مالی شده و دامنه افشای اطلاعات را توسعه میبخشد.

منبع: روزنامه خراسان، شماره ۱۹۲۹۳ به تاریخ ۱۲ تیر ۱۳۹۵، صفحه ۸