از «کتاب نظریه» رونمایی شد

کد خبر: 252174 چهارشنبه 30 دی 1394 - 14:29
از «کتاب نظریه» رونمایی شد

مراسم رونمایی «کتاب نظریه»، با همکاری مرکز پژوهش های علوم انسانی اسلامی صدرا، پایگاه خبری ـ تحلیلی طلیعه و خبرگزاری فارس با حضور دکتر فرزاد جهان بین، معاون هماهنگ کننده مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا و دبیر شورای سیاستگذاری کنگره علوم انسانی اسلامی و حجت‌الاسلام والمسلمین سید عباس موسویان، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی پیش از ظهر امروز چهارشنبه ۳۰ دیماه برگزار شد.

«کتاب نظریه»، کتابی است برای انتخاب و عرضه بهترین نظریات در عرصه علوم انسانی اسلامی و قرار است به صورت سلسله وار هر چند ماه یک بار منتشر شود.

دکتر فرزاد جهان بین در ابتدا با ارائه تعریفی از نظریه گفت: نظریه مجموعه ای از «مفاهیم» و «گزاره های» برساخته از آن مفاهیم است که به نحو سازگار و منسجمی در کنار یکدیگر قرارگرفته اند تا بخشی از واقعیات این عالم را تبیین و تحلیل و در مورد کنترل و مدیریت واقعیات این جهان، راه حل ارائه کند. نظریه از دو بخش «مفهوم» و «توصیف و تبیین» تشکیل شده است. مهم ترین بخش آن «مفهوم» است و مهم ترین کاری که می کند این است که مفاهیمی که از هم گسیخته هستند را اصلاح، تکمیل وجمع آوری و الگویی درست می کند که برای هدف آن یعنی پیش بینی یا درک مفاهیم کلی به ماکمک می کند.

وی افزود: امروزه مهمترین مسئله جمهوری اسلامی ایران امتداد اجتماعی دین و نظریه پردازی است. اگر جمهوری اسلامی نتواند در اسلامی کردن روش و منش حاکمیت موفق باشد به مشکلات زیادی برخورد می‌‌کند. اگر نرم افزار اسلامی تولید نشود قطعاً نظریه‌های دیگری جایگزین آن خواهند شد که به نظام آسیب می‌زنند.


چهار نظریه در «کتاب نظریه»
در «کتاب نظریه» چهار نظریه در زمینه فقه تربیتی از آیت‌الله اعرافی، بانکداری اسلامی تألیف حجت‌الاسلام والمسلمین سید عباس موسویان، یک نظریه بنیادی در زمینه پیشرفت اسلامی نوشته دکتر عطاءالله رفیعی آتانی و نظریه مبانی معرفت شناختی اقتصاد اسلامی و بررسی های علمی ـ اجتماعی اثر مسعود العالم چودری برگزیده نخستین دوره جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی را گرد آوری کرده ایم.

بانک در غرب بر اساس فرهنگ آنها طراحی شده است

حجت الاسلام سید عباس موسویان هم در ادامه این مراسم در مورد نظریه اش در خصوص بانکداری اسلامی سخنرانی کرد و گفت:

از حدود یکصد سال پیش که صنعت بانکداری وارد کشورهای اسلامی شد، متفکران و اندیشمندان مسلمان با پدیده‌ای مواجه شدند که از سویی خدمات ارزنده در جهت پیشرفت اقتصادی کشور داشته و از سویی دیگر با آموزه‌های اسلامی ناسازگار است. بنابراین متفکرین مشاهده کردند که بانکداری می‌تواند کمک شایسته‌ای به پیشرفت اقتصادی کشور داشته باشد چرا که در هر جامعه ما با سرمایه‌هایی مواجه هستیم که به دلایل مختلف نمی‌توان از آن استفاده کرد، درست نقطه مقابل نیروی انسانی وجود دارد که در عین داشتن تجربه، دانش و علاقه به اندازی کافی سرمایه نقدی در اختیار ندارند که فعالیت اقتصادی انجام دهند.

وی با اشاره به اینکه بانک به عنوان واسطه مالی می‌تواند نیروی انسانی و سرمایه‌های نقدی را به هم پیوند بزند و باعث حرکت جامعه شود، اظهار داشت: مطالعات اقتصادی نشان می‌دهد کشورهای عقب‌مانده نظام‌های مالی ضعیفی دارند. از سویی دیگر متفکرین مسلمان مشاهده کردند که بانک در غرب بر اساس فرهنگ آنها طراحی شده است و قالب معاملات حقوقی براساس ربا است چرا که سپرده‌ها براساس قرض با بهره هستند و این در اسلام ربا محسوب می‌شود.

حجت‌الاسلام موسویان با ارائه مباحثی از آیات و روایات اسلام درباره ربا عنوان کرد: ربا در اسلام جزء بزرگترین گناهان کبیره است حتی از به جا نیاوردن روزه و نماز و حج نیز تعبیری از جنگ با خدا نشده است! در ادامه دو خط فکری از صد سال گذشته بین متفکران مسلمان ایجاد شد، یکی از آنها به دنبال تجدید نظر آیات درباره ربا برآمد چرا که در فقه ما چنین چیزی درباره سایر مسائل سابقه داشته است.

به گفته موسویان، «رشید رضا» یکی از علمای الازهر مصر کتاب تفسیر مهمی به نام «المنار» دارد که در آن آنچه در اسلام درباره ربا تحریم شده مفروض گرفته است و وی معتقد است قرض با بهره اصلاً ربا نیست.

وی افزود: البته این نظریه مورد استقبال قرار نگرفت چرا که براساس روایات پیامبر و صحابه، گرفتن بهره نیز در قرض ربا تلقی می‌شود بنابراین نظریه «رشید رضا» دوام نیاورد اما وی خط فکری را ایجاد کرد که پس از آن تعدادی نظریه در تفسیر جدید ربا ارائه شد و همه آنها تلاش دارند نشان دهند ربا تعریف دیگری دارد.

 

بانکداری بدون ربا چگونه ایجاد شد

وی در ادامه اظهار داشت: برخی از این نظریات مثل ربا شامل قرض‌های تولیدی و تجاری نمی‌شود و معتقدند فلسفه تحریم ربا، قرض محتاجان بوده است نه فعالان اقتصادی. بر اساس این نظریه گفتند 90 درصد معاملات بانکی در حوزه سرمایه‌گذاری و مشاغل بدون عیب است و تنها برای 10 درصد خانوارها باید راه دیگری پیدا کنیم که این نظریه هم خیلی دوام نیاورد.

حجت‌الاسلام موسویان با اشاره به نظریه سوم الهام گرفته از کلیسا است، گفت: از این نظریه نیز استقبال نشد با اینکه وارد قانون برخی کشورها مثل عربستان، عراق، سوریه، امارات و ایران پیش از انقلاب شد که به طور مثال مثلاً تا نرخ 12 درصد ربا محسوب نمی‌شود، این نظریه نیز براساس آیات قران مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

وی همچنین اظهارداشت: از حدود 60 سال پیش خط فکری متناقضی از بانکداری غربی شکل گرفت که تلاش دارد بانکداری غربی را اصلاح کند و وجوه بانکی را به سمت کارآفرینان اقتصادی سوق دهد اما همه اینها بدون پایه ربا صورت گیرد؛ بنابراین از نیم قرن پیش ما شاهد ارائه درس‌های عملیاتی از بانکداری بدون ربا هستیم که شاید نقطه عطف آن کتاب معروف شهید آیت‌الله صدر با عنوان «بانکداری بدون ربا در اسلام» باشیم.

 

تأثیرات نظریه بانکداری آیت‌الله صدر در دنیا

حجت‌الاسلام موسویان با تاکید بر اینکه نظریه آیت‌الله صدر مورد استقبال کشورهایی مثل کویت، امارات و عربستان قرار گرفت، افزود: امروز بیش از 50 درصد معاملات اقتصاد اسلامی بر این اساس صورت می‌گیرد اما پس از پیروزی انقلاب، قانون عملیات بانکی بدون ربا به تصویب مجلس درآمد و از ابتدای سال 62 عملیاتی شد.

وی در ادامه یادآور شد: امروز ما شاهد تحولی چشمگیر در عرصه نظریه‌پردازی و اجرای این قانون در کشورهای اسلامی هستیم، کشورهایی مثل پاکستان و سودان به تبعیت از نظام بانکداری ایران، بانکداری خود را تغییر دادند و این خط فکری به کشورهای دیگر هم تسری یافت حتی برخی کشورهای غیر اسلامی هم شعبه‌های بانکداری اسلامی تأسیس کردند.

 

بانکداری اسلامی برپایه آموزه‌های دین

این نظریه‌پرداز اقتصادی با بیان اینکه بانکداری بدون ربا از 30 سال پیش رو به رشد بوده و بیش از 15 درصد هر سال رشد سرمایه داشته، اظهار داشت: در فاز دوم، متفکران مسلمان نظریه بانکداری اسلامی را مطرح کردند که علاوه بر حذف ربا، بر پایه همه آموزه‌های اسلامی استوار می‌شود و چند اصل سلبی و اثباتی را از جمله ممنوعیت ربا، ممنوعیت ضرر و ضرار، غرر، اکل مال به باطل، آزادی حاکمیت اراده، قیمت‌های عادلانه، تخصیص منابع بر پایه عدالت، حاکمیت اخلاقی و ... در آن رعایت می‌شود.

وی با تاکید بر اینکه بانکداری اسلامی مدل پیشرفته بانکداری بدون ربا است، افزود: البته در دهه جدید نظریه دیگری مطرح شد که به اصطلاح استخراج نظام بانکی از دل نظام اقتصادی تعبیر می‌شود. در این نظریه دیگر به دنبال بانکداری غربی نیستیم بلکه معتقدیم باید نظام اقتصاد اسلامی طراحی شود و در درون آن به تناسب اهداف نظام اقتصادی بانکی طراحی شود. چنین بانکداری اقتصادی برای ما یک ایده و نظریه کلی است و مدل عملیاتی آن هنوز ارائه نشده است.

موسویان در پایان اظهار داشت: گرچه خود بنده طرفدار همین نظریه آخر هستند اما معتقدم اگر بخواهیم انتظار بانک اقتصادی این چنینی داشته باشیم باید در چارچوب نظام چنین چیزی طراحی شود اما نیازمند یکصد سال گذشته نیز هستیم و همین جهت عنوان نظریه خود را در این کتاب نظریه تکاملی بانکداری اسلامی گذاشته‌ام.

در پایان این مراسم از «کتاب نظریه» با حضور حجت‌الاسلام موسویان و فرزاد جهان‌بین رونمایی شد.

منبع: برگرفته از خبرگزاری فارس و مهر