موافقت کمیته فقهی با راه اندازی قراردادهای آتی و اختیار معامله سبد سهام

کد خبر: 181806 دوشنبه 25 خرداد 1394 - 10:25
موافقت کمیته فقهی با راه اندازی قراردادهای آتی و اختیار معامله سبد سهام

كميته تخصصي فقهي سازمان بورس و اوراق بهادار در سه جلسه اخیر خود، موضوع قراردادهای آتی و اختیار معامله سبد سهام را در دستور کار خود قرار داد. در اين جلسه كه با حضور اعضاي كميته تخصصي فقهي سازمان بورس و اوراق‌ بهادار، اعضاي هيئت مديره سازمان و کارشناسان مدعو تشكيل شد، بعد از تبيين مسئله توسط كارشناسان، طی سه جلسه اعضاي كميته تخصصي فقهي سازمان بورس و اوراق بهادار به بحث و بررسي موضوع پرداختند.

در این جلسات، ساختار قراردادهای آتی و اختیار معامله سبد سهام به این شرح بیان شد:

-       قرارداد آتی سبد سهام، قراردادی است كه فروشنده تعهد می‌کند در سررسید تعیین شده، سبد پایه را به قیمتی که در زمان انعقاد قرارداد تعیین می‌شود، بفروشد و در مقابل خریدار متعهد می‌شود آن سبد پایه را در تاریخ سررسید به آن قیمت خریداری کند.

-       قرارداد اختیار معامله سبد سهام، قراردادی است بین یک خریدار و یک فروشنده که حق (نه الزام) خرید یا فروش سبد پایه تا/در زمان سررسید اختیار معامله و به قیمت مورد توافق، را به خریدار می‌دهد که در این صورت فروشنده حق، ملزم به انجام قرارداد است.

-       در قرارداد آتی سبد سهام و قرارداد اختیار معامله سبد سهام، دارایی پایه، سبدی از سهام است که به آن سبد پایه گفته می‌شود. سبد پایه به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که نماینده‌ی یک سبد مرجع باشد. سبد مرجع می‌تواند هر کدام از سبدهای مورد تأیید سازمان بورس و اوراق بهادار باشد مشروط بر آن‌که ویژگی‌های لازم بر اساس این مصوبه را داشته باشد. منظور از این‌که "سبد پایه نماینده سبد مرجع است"، این است که نه تنها سهام موجود در سبد پایه دقیقاً همان سهام موجود در سبد مرجع است بلکه نسبت هر سهم به کل سهام موجود در سبد، برای سبد پایه و سبد مرجع یکسان است. به عبارت دیگر سبد پایه همان سبد مرجع است که کوچک و قابل معامله شده و نسبت بین سهام درون سبد پایه با سبد مرجع یکسان است.

-       ماهیت قراردادهای آتی سبد سهام و قرارداد اختیار معامله سبد سهام، به لحاظ سازوکار معاملات، تسویه و پایاپای، با قراردادهای آتی سهام و اختیار معامله سهام تفاوت زیادی ندارد. تنها تفاوت در دارایی پایه و نحوه تحویل فیزیکی است.

-       ترکیب سبد پایه می‌تواند به دلایل زیر تغییر کند:

۱. اقدامات شرکتی از جمله افزایش سرمایه و تقسیم سود نقدی

۲. تغییر ترکیب سبد پایه به تناسب تغییر ترکیب سبد مرجع

-       تعدیلات لازم در موارد فوق برای هر سبد پایه بر اساس مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار مربوط به آن سبد پایه انجام می‌شود.

در نهایت، کمیته فقهی نظر خود را در مورد قراردادهای آتی و اختیار معامله سبد سهام به این شرح اعلام کرد:

۱. سبد پایه می‌تواند در دو قالب مطرح شود: یکی به عنوان دارایی پایه‌ی قرارداد آتی و دیگری به عنوان دارایی پایه‌ی قرارداد اختیار معامله. چنانچه در قالب قرارداد آتی مطرح باشد، اختیاری برای هیچ کدام از طرفین نیست؛ یک نفر متعهد به فروش و یک نفر متعهد به خرید است. اگر سبد پایه در قالب اختیار معامله مطرح باشد، به این طریق خواهد بود که اختیار خرید یا اختیار فروش چنین سبدی به خریدار اختیار معامله فروخته می‌شود و در صورت اعمال اختیار، طرف مقابل ملزم به انجام معامله خواهد بود.

۲. قرارداد آتی سبد سهام از نوع قرارداد آتی است که مبتنی بر معاوضه و معامله دو تعهد می‌باشد. لذا اصل روابط حقوقی طرفین همان مباحث و ضوابطی است که در مصوبات قبلی کمیته فقهی پیرامون قرارداد آتی سهم مطرح شده است.

۳. قرارداد اختیار معامله سبد سهام از نوع قرارداد اختیار معامله است و لذا اصل روابط حقوقی طرفین همان مباحث و ضوابطی است که در قرارداد اختیار معامله سهام مطرح شده است.

۴. قراردادهای آتی سبد سهام و قرارداد اختیار معامله سبد سهام، همانند سایر قراردادهای آتی و اختیار معامله، در سررسید با توافق طرفین قابل تسویه نقدی است.

۵. در قرارداد آتی سبد سهام و قرارداد اختیار معامله سبد سهام، بایستی سبد پایه قابل تسلیم در سررسید باشد، به این معنی که اگر متعهد خرید قصد دریافت سبد پایه را داشته باشد متعهد فروش قدرت بر تسلیم آن را داشته باشد. این قدرت با نظر خبرگان بازار قابل احراز است.

۶. توافق طرفین قرارداد آتی سبد سهام و قرارداد اختیار معامله سبد سهام مبنی بر تعدیل سبد سهام مورد معامله در فرض اقدامات شرکتی مانند افزایش سرمایه و تقسیم سود طبق مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار برای سبد مرجع آن سبد پایه، به عنوان شرط ضمن عقد صحیح و نافذ است.

۷. توافق طرفین قرارداد آتی و اختیار معامله سبد سهام مبنی بر تعدیل سبد پایه مورد معامله در فرض تغییر ترکیب سبد مرجع، طبق مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار به عنوان شرط ضمن عقد صحیح و نافذ است.

۸. توافق طرفین قرارداد آتی و اختیار معامله سبد سهام مبنی بر اینکه در فرض توقف نماد برخی از سهام سبد پایه، مطابق مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار تسویه نقدی خواهد شد، به عنوان شرط ضمن عقد صحیح و نافذ است.

۹. توافق طرفین قرارداد آتی و اختیار معامله سبد سهام مبنی بر اینکه در روز اول قرارداد تا سررسید، چنانچه در محاسبات سبد پایه، اعشار پیش بیاید (برای مثال 6/257 سهم باشد)  تسویه نقدی به مقدار اعشار در سررسید به عنوان شرط ضمن عقد صحیح و نافذ است.

شایان ذکر است فقهاي عضو كميته فقهي به شرح زير هستند:

·       حجت الاسلام و المسلمين دکتر مصباحي مقدم

·       آيت ا... محمد علي تسخيري

·       حجت الاسلام و المسلمين دکتر حسن‌آقا نظري

·       حجت الاسلام و المسلمين دکتر سيد عباس موسويان

·        حجت الاسلام و المسلمين مجيد رضايي