ارتباط ميان تورم، نااطميناني تورم، توليد و نااطميناني توليد در اقتصاد ايران
دكتر محسن مهرآرا*
رامين مجاب**
* دانشيار اقتصاد دانشگاه تهران.
دانشجوي دوره دكتري دانشكده اقتصاد دانشگاه تهران.
تاريخ دريافت مقاله: 25/10/1388 تاريخ پذيرش مقاله: 22/1/1389
چكيده
در اين پژوهش، با استفاده از مدلسازي واريانس شرطي و آزمون عليت گرنجر به بررسي عوامل تأثيرگذار بر نااطميناني اسمي (تورم) و حقيقي (توليد) و تأثير اين دو نااطميناني بر رشد اقتصادي در ايران، طي دوره 1338ـ1385 ميپردازيم. نتايج، حاكي از آن است كه افزايش تورم و كاهش درآمدهاي نفت ميتوانند علت افزايش نااطميناني تورم باشند و منشأ اصلي نااطميناني توليد در اقتصاد ايران، ارزش افزوده بخش نفت است. با اين حال، نوسانات تورم و توليد در طول دوره نمونه در حدي نبوده است كه بر توليد اثرات منفي داشته باشند.
واژههاي كليدي: نااطميناني اسمي، نااطميناني حقيقي، مدلهاي گارچ، تورم در ايران
طبقهبندي JEL: E64, E31 .
اثر توسعه بازار بورس بر رشد اقتصادي
دكتر علي حسنزاده *
اعظم احمديان**
تاريخ دريافت مقاله: 1/10/1388 تاريخ پذيرش مقاله: 22/1/1389
* دانشيار پژوهشكده پولي و بانكي، بانك مركزي ج.ا.ا. .
** كارشناس پژوهشي، پژوهشكده پولي و بانكي، بانك مركزي ج.ا.ا. .
مطالعات مختلفي در زمينه اثر توسعه بورس بر رشد اقتصادي به صورت بررسي اثر بازار بورس بر سيستم بانكي به صورت مجزا و به صورت توأمان وجود دارد. اكثر مطالعات، وجود بازارهاي بورس توسعه يافته را در ارتقاي رشد اقتصادي، مفيد و مؤثر ميدانند. همچنين، اكثر مطالعات تأييد ميكنند كه در بلندمدت، ارتباط دو طرفهاي ميان رشد اقتصادي و توسعه بازار بورس وجود دارد. در كوتاهمدت در بعضي از كشورها، رشد اقتصادي منجر به توسعه بازار بورس شده است ولي ارتباط، يك طرفه و از سوي بورس بر رشد اقتصادي است. اين مقاله به بررسي اثر توسعه بازار بورس بر رشد اقتصادي در مقايسه با اثر توسعه سيستم بانكداري بر رشد اقتصادي در ايران ميپردازد. نتايج، حاكي از آن است كه ارتباط مثبتي بين رشد اقتصادي و شاخصهاي توسعه بازار بورس وجود دارد. ولي به علت عدم توسعهيافتگي بورس تهران، اثر آن بر رشد اقتصادي، كمتر از اثر اعتبارات اعطايي از سوي سيستم بانكي به بخش خصوصي است.
واژههاي كليدي: بازار مالي، رشد اقتصادي، نرخ انباشت سرمايه، نرخ ارزش سهام مبادله شده، نسبت گردش.
طبقهبندي JEL : G10، C23، O40 .
دكتر محمد بابازاده*
دكتر عباس معمارنژاد**
سيامك علمي***
* استاديار اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامي.
** استاديار اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامي.
***دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي.
تاريخ دريافت مقاله: 4/12/1388 تاريخ پذيرش مقاله: 22/1/1389
سيستمهاي غيرخطي پويا، رفتارهاي مختلفي از خود بروز ميدهند كه ميتواند در توجيه بسياري از پديدههاي اقتصادي، كه به نظر تصادفي ميرسند، به كار گرفته شود. تئوري آشوب1 يك راه جديد براي بررسي روند تغييرات سيستمهاي غيرخطي پويا در بازارهاي پولي و مالي پيشنهاد ميكند. اين مقاله، با استفاده از تئوري آشوب و ماكزيمم نماي لياپانوف2، حساسيت نرخ ارز ايران نسبت به شرايط اوليه را در برابر دلار آمريكا، كانادا، پوند انگليس، يورو اروپا و درهم امارات، در بازه زماني 5/1/1371 تا 2/3/1386 مورد بررسي قرار ميدهد. براي اين منظور، ابتدا به بررسي وجود رفتار آشوبي در نرخهاي ارز ذكر شده با استفاده از آزمون بعد همبستگي و ماكزيمم نماي لياپانوف پرداخته ميشود. نتايج، حاكي از آن است كه نرخ ارز ايران در برابر دلار آمريكا از حساسيت كمتري نسبت به شرايط اوليه برخوردار است، و دوم اينكه از يك فرايند آشوبي تبعيت ميكند و بنابراين، استفاده از روشهاي خطي براي پيشبيني اين متغير مناسب نميباشد. لذا در قسمت دوم مقاله با استفاده از مدل غيرخطي شبكه عصبي كه با الگوريتم بهينهسازي گروه ذرات خودتطبيقي3 آموزش ديده، به پيشبيني نرخ ارز ايران در برابر دلار آمريكا پرداخته ميشود. نتايج حاصل از الگوريتم شبكه عصبي، نشان ميدهد كه قيمتهاي روزانه ارز انتخابي در يك بازه كوتاهمدت بر اساس قيمتهاي گذشته، با دقت بالايي قابل پيشبيني است.
واژههاي كليدي: تئوري آشوب، نرخ ارز، بعد جاذب، نماي لياپانوف، شبكه عصبي.
طبقهبندي JEL : F31, F37, F47.
1- Chaos.
2- Lyapunov
3- Particle Swarm Optimization (PSO).
دكتر زهرا افشاري*
دكتر احمد يزدانپناه**
آزاده رحمتيزاده***
[1]- اين مقاله از پاياننامه كارشناسي ارشد آزاده رحمتيزاده با عنوان «رابطه بين سرمايهگذاري مستقيم خـارجي و فرار سرمايه (مطالعه موردي كشورهاي منتخب منا طـي دوره 1991ـ2006» برگرفته شده است.
* استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا.
** استاديار اقتصاد دانشگاه الزهرا.
*** كارشناس ارشد اقتصاد.
تاريخ دريافت مقاله: 12/12/1388 تاريخ پذيرش مقاله: 22/1/1389
در اين پژوهش، با استفاده از دادههاي تابلويي1، به بررسي ارتباط بين جريان ورودي سرمايهگذاري مستقيم خارجي2 و فرار سرمايه در 9 كشور منتخب منطقۀ منا3 (خاورميانه و شمال آفريقا)، طي دوره 1991ـ2006 پرداخته شده است.
به اين منظور، ابتدا فرار سرمايه از دو روش ارب ـ بانك جهاني4 و مورگان5 محاسبه شده است. نتايج آزمون همگرايي نشان ميدهد كه صرفنظر از روش برآورد، بين فرار سرمايه و سرمايهگذاري مستقيم خارجي، رابطه تعادلي بلندمدت وجود دارد. علاوه بر اين، نتايج، بيانگر رابطهاي معنيدار و مثبت بين فرار سرمايه و جريان ورودي سرمايهگذاري مستقيم خارجي، براي دوره مورد مطالعه، در كشورهاي منتخب منطقه منا است. همچنين، نتايج ذكر شده در هر دو روش محاسبه فرار سرمايه مورد تأييد قرار ميگيرد.
واژههاي كليدي: سرمايهگذاري مستقيم خارجي، فرار سرمايه، خاورميانه و شمال آفريقا (منا).
طبقهبندي JEL: N15, C33, F32.
[1]- Panel Data.
2- Foreign Direct Investment (FDI).
3- Middle East and North Africa (MENA) .
4- Erbe and World Bank.
5- Morgan
دكتر احمد مجتهد*
* استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبايي.
** كارشناس ارشد پژوهشي، پژوهشكده پولي و بانكي، بانك مركزي ج.ا.ا. .
تاريخ دريافت مقاله: 2/10/1388 تاريخ پذيرش مقاله: 22/1/1389
اين مقاله، اثر آزادسازي مالي1 را بر رشد اقتصادي و برخي از متغيرهاي كلان اقتصادي براي دوره 1996 ـ2007، براي ده كشور از منطقه منا2، با استفاده از روش دادههاي تابلويي3 بررسي ميكند. اين مدل براساس مدل هرنان رينكان4 برآورد شده است. براي بررسي اثر آزادسازي مالي بر رشد اقتصادي از دو شاخص بالقوه و بالفعل آزادسازي مالي استفاده شده است. شاخص بالقوه آزادسازي مالي، متغير مجازي آزادسازي مالي است كه هر ساله توسط بنياد هريتيج5 اندازهگيري ميشود. شاخص بالفعل آزادسازي مالي، مجموع جريان سرمايهگذاري مستقيم خارجي6 و سرمايهگذاري سبد دارايي7 ميباشد. يافتههاي اين مقاله نشان ميدهد كه آزادسازي مالي با رشد اقتصادي و سرمايهگذاري، رابطه مثبت و با مصرف بخش خصوصي، رابطه منفي دارد.
واژههاي كليدي: آزادسازي مالي، رشد اقتصادي، متغيرهاي كلان اقتصادي، روش دادههاي تابلويي. كشورهاي منا
طبقهبندي JEL : C21, F30, F43, G10
[1]- Financial Liberalization.
2- كشورهاي منطقه منا عبارت هستند از : مصر، ايران، كويت، اردن، مالت، مراكش، عمان، عربستان سعودي، سوريه، تونس، فلسطين اشغالي (اسرائيل)، لبنان، ليبي، امارات، يمن، الجزاير، بحرين، جيبوتي، عراق و كرانه غربي و غزه (فلسطين).
3- Panel Data.
4- Hernan Rincon (2007).
5- Heritage.
6- Foreign Direct Investment (FDI).
7- Portfolio Investment.
دكتر منصور زراءنژاد*
رضا يوسفي حاجيآباد**
* استاد اقتصاد دانشگاه شهيد چمران اهواز.
** دانشجوي دوره دكتري علوم اقتصادي دانشگاه پيام نور.
تاريخ دريافت مقاله: 8/12/1388 تاريخ پذيرش مقاله: 22/1/1389
هدف اصلي اين پژوهش، بررسي بهرهوري و كارآيي فني عوامل توليد در شعب بانك مسكن، با استفاده از شاخص بهرهوري مالمكوئيست1 و روش تحليل پوششي دادهها است. به اين منظور، عملكرد 40 شعبه از شعب بانك مسكن در سطح استان خوزستان، طي سالهاي مالي 1384ـ1387 مورد بررسي قرار گرفته است. در مجموع، نتايج به دست آمده از تغييرات بهرهوري عوامل توليد، با استفاده از شاخص مالمكوئيست، نشان ميدهد كه بهرهوري كل عوامل توليد طي دوره مورد بررسي، از ميانگين رشد 6 درصد برخوردار بوده است. تغييرات تكنولوژيكي از دلايل مهم رشد بهرهوري شعب در اين دوره ميباشد. ميانگين كارآيي فني شعب بانك مسكن با گرايش نهادهمدار، با فرض بازده نسبت به مقياس متغير طي سالهاي مورد مطالعه، به ترتيب 88/0، 77/0، 83/0 و 78/0 بوده است.
واژههاي كليدي: شاخص مالمكوئيست، تابع مسافت، تحليل پوششي دادهها، كارآيي فني، كارآيي مقياس، كارآيي تكنولوژيكي.
طبقهبندي JEL :C6, G21.
[1]- Malamquist
بررسي سازوكار انتقال پولي در ايران:
رويكرد خودرگرسيوني برداري ساختاري1
دكتر حسين شريفي رناني*
دكتر اكبر كميجاني**
دكتر حميد شهرستاني***
* استاديار اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامي.
** استاد اقتصاد دانشگاه تهران.
*** دانشيار اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامي و دانشگاه اوهايو.
تاريخ دريافت مقاله: 18/12/1388 تاريخ پذيرش مقاله: 21/5/1389
بسياري از اقتصاددانان بر اين ديدگاه كه سياستهاي پولي در كوتاهمدت بر بخش واقعي اقتصاد مؤثر است اتفاق نظر دارند؛ ولي اختلاف نظر آنها بر سر كانالهاي اثرگذاري و اهميت نسبي آنها ميباشد. هدف اصلي اين تحقيق بررسي كانالهاي نرخ ارز، اعتباري و قيمت ديگر داراييها (شاخص قيمت مسكن) در ايران است.
نتايج تجربي حاصل از تخمين روابط بين متغيرها، با استفاده از رويكرد خودرگرسيوني برداري ساختاري (SVAR) مبتني بر دادههـاي آمـاري 2Q 1368ـ1Q 1387 مورد بررسي گرفت. به طور كلي دريافتيم وقتي از نسبت سپرده قانوني به عنوان متغير سياستي استفاده شود، هم در ميانمدت و هم در بلندمدت كانال نرخ ارز مؤثرترين كانال در انتقال سياست پولي بر توليد ناخالص داخلي اسمي بوده است؛ ولي در كوتاهمدت نقش كانال شاخص قيمت مسكن در انتقال تغييرات حجم پولي مؤثرتر بوده است. در مدل ديگري كه بدهي بانكها به بانك مركزي به عنوان متغير سياستي استفاده شده است در كوتاهمدت و ميانمدت كانال شاخص قيمت مسكن مؤثرترين كانال در انتقال بوده است؛ ولي در بلندمدت هيچ يك از كانالها در انتقال پولي نقشي نداشتهاند.
واژههاي كليدي: سازوكار انتقال پولي، كانال اعتباري، كانال شاخص قيمت مسكن، كانال نرخ ارز، مدل خودرگرسيوني برداري ساختاري.
طبقهبندي JEL: E52 .
1- Structural Vector AutoRegression (SVAR).
كليه حقوق براي پژوهشكده پولي و بانكي بانك مركزي ج.ا.ا محفوظ است